"Lăn xả" hay "Tính toán chi li": Đâu mới là "bản án" cho sự nghiệp của Gen Z?

Bạn có bao giờ tự hỏi: tại sao sếp đăng status "work hard, play hard" mà mình lại cảm thấy kiệt sức tới mức chỉ muốn chui vào chăn nằm im? Giữa làn sóng "Quiet Quitting" (nghỉ việc trong im lặng) và văn hóa "cống hiến hết mình", đâu mới là lối đi giúp chúng mình không bị "burnout" mà vẫn thăng tiến vù vù?

1. "Lăn xả" - Liệu có phải là thước đo duy nhất của sự thành công?

Nhắc đến "lăn xả", chắc hẳn bạn sẽ nghĩ ngay đến những ngày OT (overtime) quên giờ giấc, những dự án làm ngày đêm không cần biết cuối tuần. Đối với thế hệ trước, đây từng là "công thức vàng" để khẳng định năng lực.

Tuy nhiên, với Gen Z, khái niệm này đang dần bị đặt dấu chấm hỏi. "Lăn xả" mà không có định hướng, không có sự công nhận xứng đáng thường dẫn đến tình trạng kiệt sức cực độ (burnout) – điều mà gần đây nhiều báo cáo đã cảnh báo khi giới trẻ tìm đến các giải pháp cực đoan hơn như sống dựa vào cha mẹ để trốn chạy áp lực công việc [1]. "Cống hiến" không xấu, nhưng nếu nó trở thành việc tự bóc lột sức lao động của chính mình thì đó chính là con đường ngắn nhất dẫn đến sự mất cân bằng.

2. "Win-win": Sự tỉnh táo cần thiết hay là "toàn tính"?

Sự thay đổi tư duy sang "win-win" không có nghĩa là chúng ta trở nên lười biếng hay thực dụng. Thực chất, đây là tư duy bảo vệ quyền lợi của bản thân trong một mối quan hệ hai chiều:

• Trao đổi giá trị: Bạn mang đến kỹ năng, thời gian, sự sáng tạo; công ty mang đến cơ hội phát triển, sự công bằng, và mức thu nhập tương xứng.
• Thiết lập ranh giới (Boundaries): Đi làm là một giao dịch, không phải là sự hiến tế. Biết nói "không" với những việc nằm ngoài JD (bảng mô tả công việc) hoặc không mang lại giá trị phát triển bản thân là kỹ năng sinh tồn quan trọng [1].

Khi bạn tính toán "win-win", bạn đang thực sự tôn trọng chính mình và cả doanh nghiệp, thay vì làm việc trong trạng thái "bị động" và khó chịu.

3. Bí kíp "cân não": Làm sao để không bị "hớ"?

Đi làm không phải là một ván cờ, nhưng cần một chiến lược dài hạn. Thay vì chọn cực đoan giữa "lăn xả" hay "tính toán", hãy thử áp dụng mô hình này:

1. Đầu tư "có chọn lọc": Hãy lăn xả vào những dự án giúp bạn nâng cấp kỹ năng hoặc xây dựng những mối quan hệ chất lượng. Đừng lăn xả vào những "lỗ hổng" quản lý hay những việc vặt không tên.
2. Định giá bản thân: Bạn cần biết kỹ năng của mình đáng giá bao nhiêu trên thị trường. Một nghiên cứu sự nghiệp tốt sẽ cho thấy mức lương trung bình cho vị trí của bạn, từ đó giúp bạn tự tin đàm phán "win-win".
3. Học cách "khoe" thành tích một cách tinh tế: Đừng nghĩ làm tốt là được. Hãy đảm bảo sếp hoặc những người quyết định thấy được giá trị mà bạn tạo ra qua các báo cáo hàng tuần hoặc các cột mốc cụ thể.

💡 Liên quan gì tới bạn?

Đừng nghĩ rằng đi làm là chuyện của 4-5 năm tới. Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, bạn đã có thể bắt đầu "tập dượt" tư duy win-win rồi:

• Chọn việc làm thêm: Đừng chỉ nhìn vào lương. Hãy chọn công việc giúp bạn nâng cao profile hoặc học thêm một kỹ năng mềm mới. Đó chính là sự tính toán thông minh để tương lai CV của bạn "xịn" hơn.
• Tham gia CLB: Hãy cống hiến cho những vị trí cho phép bạn lãnh đạo thay vì chỉ tham gia để "đẹp profile".
• Học cách quản lý năng lượng: Tập thói quen hoàn thành deadline chất lượng thay vì làm việc kiểu "cày cuốc" rồi thức trắng đêm, bởi vì khi đi làm, phong độ ổn định quan trọng hơn rất nhiều so với những cú "bùng nổ" nhất thời nhưng làm bạn kiệt quệ.

Việc hiểu rõ giá trị của bản thân ngay từ hôm nay chính là vũ khí giúp bạn tránh khỏi những cạm bẫy "bóc lột" sau này. Đừng để mình trở thành những người trẻ phải "bỏ cuộc" vì không biết cách cân bằng, hãy là những người trẻ làm chủ cuộc chơi của chính mình!