Bằng đại học liệu có hết "tín"? Nhìn từ cơn sốt "quay lưng" tại Anh Quốc

Bạn đã bao giờ tự hỏi: "Liệu cầm tấm bằng đại học trên tay trong năm 2026 này có còn chắc chắn mang lại một công việc 'ngon lành' như các tiền bối đã từng kể?" 🤔 Nếu bạn đang thắc mắc điều đó, thì bạn không hề đơn độc đâu. Thậm chí, ngay cả tại Vương quốc Anh – cái nôi của những trường đại học danh giá bậc nhất thế giới – làn sóng "ghẻ lạnh" bằng đại học đang trở thành một chủ đề cực nóng.

Khi "tấm vé thông hành" mất đi độ uy tín

Nếu như vài thập kỷ trước, vào đại học được coi là chiếc chìa khóa vạn năng cho bất kỳ cánh cửa sự nghiệp nào, thì giờ đây, người Anh đang dần mất niềm tin vào "phép màu" đó. Một khảo sát năm 2025 cho thấy có tới 34% người được hỏi khẳng định học đại học là không xứng đáng với thời gian và chi phí bỏ ra, con số này tăng vọt so với mức 14% của năm 2005 [3].

Điều gì đã xảy ra? Đơn giản là học phí "chát" quá! Hiện nay, một năm học đại học tại Anh có thể tốn khoảng 9.535 bảng Anh (tương đương hơn 337 triệu đồng) [3]. Đấy là chưa kể gánh nặng nợ vay sinh viên chồng chất sau khi ra trường. Trong khi đó, thị trường lao động thì biến động không ngừng, cộng thêm sự bùng nổ của AI khiến nhiều người tự hỏi: "Mình bỏ ra 3-4 năm và một đống tiền chỉ để nhận về một tấm bằng mà công cụ AI có thể làm tốt hơn?" [5].

Chính các nhà lãnh đạo tại Anh cũng đang thay đổi góc nhìn. Mục tiêu từng được xem là "kim chỉ nam" – đưa 50% thanh niên vào đại học – giờ đây bị gọi là "lỗi thời" [5]. Thay vì cố nhồi nhét tất cả vào giảng đường, xã hội đang bắt đầu nhìn nhận lại giá trị của các kỹ năng nghề nghiệp thực tế.

"Đại học hay không" - Không còn là câu hỏi Yes/No

Các trường đại học tại Anh hiện đang khá "rối bời" vì phải loay hoay thu hút sinh viên, thậm chí là mở rộng cánh cửa để tìm kiếm những nghiên cứu sinh tiến sĩ nhằm duy trì vị thế [5]. Tuy nhiên, cần phải hiểu rõ là: Không phải đại học vô giá trị hoàn toàn.

Thực tế, xu hướng này phản ánh tư duy thực dụng của Gen Z và thế hệ lao động trẻ:

• Chi phí cơ hội quá cao: Nếu tấm bằng không mang lại kỹ năng thực tế, thì nó chỉ là một tờ giấy đắt đỏ.
• Sự lên ngôi của học nghề/kỹ năng: Các ngành kỹ thuật, hoặc những lộ trình học ngắn hạn, thực chiến đang được săn đón hơn hẳn vì ra trường là làm được việc ngay và không nợ nần.
• Đại học vẫn là môi trường nghiên cứu: Với những bạn muốn đi theo con đường học thuật, nghiên cứu khoa học, thì đại học vẫn là "đất diễn" không thể thay thế.

Nếu bạn đang thấy một số nhóm ngành được miễn học phí hay nhận học bổng "khủng", đó thường là tín hiệu của những lĩnh vực mà xã hội đang "khát" nhân lực chất lượng cao. Các trường đại học buộc phải tung ra các ưu đãi để thu hút người tài, vì họ hiểu rằng: nếu không tạo ra giá trị khác biệt, họ sẽ mất đi vị thế vốn có vào tay các hình thức giáo dục khác.

💡 Liên quan gì tới bạn?

Đừng vội nghĩ "vậy mình nghỉ đại học luôn cho nhanh" nhé! Câu chuyện ở Anh là minh chứng cho việc bằng cấp không còn là "thẻ bài miễn tử" trong sự nghiệp. Đây là những gì bạn cần "note" lại:

• Đừng chọn đại học theo phong trào: Nếu bạn chỉ học đại học vì "hàng xóm ai cũng học", hãy cân nhắc lại. Hãy hỏi bản thân: "Mình học cái này để làm gì, và sau 4 năm mình sẽ có kỹ năng gì mà thị trường cần?".
• Tận dụng tối đa mọi cơ hội: Nếu đã chọn đại học, hãy tận dụng các chương trình học bổng, các kỳ thực tập (internship) và các dự án thực tế. Đừng chỉ lấy tấm bằng, hãy lấy kinh nghiệm.
• Chứng chỉ là "vũ khí" đi kèm: Trong thời đại này, tấm bằng đại học chỉ là điều kiện cần. Chứng chỉ ngoại ngữ (IELTS/SAT), chứng chỉ chuyên môn, hay các dự án cá nhân thường là yếu tố quyết định bạn có được nhận vào làm hay không [4].
• Tìm kiếm những con đường thay thế: Nếu đại học không phải là đam mê hay lộ trình phù hợp với tài chính gia đình, đừng ngại tìm hiểu các chương trình học nghề cao đẳng, chứng chỉ quốc tế trong 1-2 năm. Đôi khi, đi đường tắt lại nhanh đến đích hơn.

Tóm lại, tấm bằng đại học vẫn có giá trị rất riêng, nhưng nó không còn là con đường độc đạo. Hãy là một "người chơi hệ tỉnh táo", đầu tư vào tri thức một cách thông minh nhất bạn nhé!